Chứng rối loạn cảm xúc theo mùa

Share on facebook
Facebook
Share on google
Google+
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

Maggie rất hào hứng khi bắt đầu năm học mới ở trường trung học của cô. Trong suốt thời gian học, cô không gặp rắc rối gì và cô ấy còn tham gia nhiều hoạt động sau giờ học của mình. Tuy nhiên sau kỳ nghỉ Lễ Tạ ơn, cô bắt đầu gặp khó khăn trong việc đọc sách và các công việc khác của bản thân. Cô ấy không thể tập trung trong giờ học, và sau giờ học tất cả những gì cô muốn làm là đi ngủ.

Điểm số trên lớp của Maggie bắt đầu giảm và cô ít hoà đồng trên lớp học. Mặc dù Maggie là người luôn đúng giờ, tuy nhiên vào những ngày mùa đông cô bắt đầu gặp khó khăn khi đến trường đúng giờ và cô ấy hay vắng mặt hoặc trễ giờ đi học.

Ban đầu, bố mẹ Maggie nghĩ rằng cô ấy đã trốn học. Lúc đầu họ đã rất thất vọng với cô, nhưng sau đó họ phát hiện có điều gì đó lạ với Maggie, đặc biệt là khi thời tiết sang xuân, Maggie khoẻ mạnh lại và tràn đầy sức sống. Tuy nhiên điều này lại lặp lại vào tháng 11 năm sau, họ đã đưa Maggie đến gặp bác sĩ, và cô được chuẩn đoán bị một loại trầm cảm được gọi là chứng rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD).

Chứng rối loạn cảm xúc theo mùa là gì?

Nguồn: Sưu tầm

Chứng rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD) hay còn gọi là trầm cảm theo mùa là một hình thức của chứng trầm cảm xuất hiện cùng một thời điểm hàng năm. Với chứng SAD, một người bình thường có các biểu hiện của chứng trầm cảm và năng lượng bị giảm và cảm thấy thất thường, và thường bệnh vào mùa thu và tiếp diễn vào mùa đông hoặc thời điểm khi mà thời gian ban ngày trở nên ngắn hơn đêm. Khi mùa xuân trở lại, ngày trở nên dài hơn, những người mắc chứng SAD không còn những biểu hiện trên,tâm trạng và sức sống của họ trở lại bình thường.

Nguyên nhân mắc chứng SAD?

Các chuyên gia tin rằng chứng rối loạn cảm xúc theo mùa là bởi phản ứng của não bộ khi tiếp xúc ít với ánh sáng ban ngày. Chưa một ai lý giải được vì sao và bằng cách nào điều này lại xảy ra. Các lý thuyết hiện nay lý giải về nguyên nhân của SAD chủ yếu tập trung vào vai trò của ánh sáng mặt trời, yếu tố đóng vai trò chủ chốt trong việc sản xuất các hóa chất não.

Các chuyên gia cho rằng hai hoá chất hóa trong não là melatonin và serotonin có thể có liên quan đến SAD. Hai chất này giúp điều chỉnh chu kỳ ăn ngủ, năng lượng và tâm trạng ở người. Những ngày có ban ngày ngắn hơn và buổi tối dài hơn vào mùa thu và mùa đông có thể làm tăng mức melatonin và giảm lượng serotonin, tạo ra các điều kiện sinh học là nguyên nhân của chứng trầm cảm.

Melatonin được sản sinh trong lúc ngủ. Cơ thể ta sản xuất ra chất này với số lượng lớn hơn khi trời tối hoặc khi ngày ngắn hơn. Việc sản xuất melatonin tăng lên có thể khiến một người cảm thấy buồn ngủ.

Với serotonin, thì việc sản xuất loại chất này lại ngược lại. Serotonin tăng lên khi một người tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, nói cách khác thì cơ thể người sẽ có lượng serotonin thấp hơn vào mùa đông khi ngày ngắn hơn đêm. Nồng độ serotonin thấp có liên quan đến chứng trầm cảm, trong khi đó ta biết rằng lượng serotonin cao sẽ giúp chống bệnh trầm cảm. 

Triệu chứng của SAD là gì?

Người mắc SAD sẽ cho thấy một số thay đổi đặc biệt từ cảm giác tới hành động. Những thay đổi này xảy ra theo quy trình theo mùa và có thể dự đoán được. Các triệu chứng của SAD cũng giống như các triệu chứng trầm cảm, và người mắc SAD có thể nhận thấy một vài hoặc tất cả các triệu chứng sau đây:

  • Thay đổi tâm trạng

Một người có thể cảm thấy buồn hoặc có tâm trạng bực bội ít nhất 2 tuần vào thời gian cụ thể trong năm. Trong thời gian đó, họ có thể cảm thấy vô vọng hoặc vô dụng. Đó là một phần của sự thay đổi tâm trạng đi kèm với SAD, họ cũng có thể tự phê bình; họ cũng có thể nhạy cảm hơn bình thường khi bị chỉ trích thậm chí dễ khóc hoặc buồn bã một cách thường xuyên hơn.

  • Thiếu niềm vui

Khi người mắc SAD có thể không quan tâm đến những điều mà họ thường thích làm. Họ cũng có thể cảm thấy họ không muốn làm những việc mà hàng ngày họ phải làm, và họ có thể có cảm thấy không hài lòng hoặc có lỗi. Người mắc SAD dường như không muốn giao tiếp với bạn bè và không muốn tham gia các hoạt động xã hội.

  • Năng lượng thấp

Thường xuyên mệt mỏi mà không biết nguyên nhân cũng là một phần của SAD và có thể khiến cơ thể cảm thấy có ít năng lượng.

  • Thay đổi về giấc ngủ

Họ có thể ngủ nhiều hơn bình thường. Ngủ quá nhiều có thể làm cho một học sinh không thể thức dậy đúng giờ và chuẩn bị cho buổi học vào buổi sáng.

Nguồn: Sưu tầm
  • Thay đổi trong ăn uống

Những thay đổi trong ăn uống có liên quan đến SAD có thể bao gồm sự thèm muốn các chất carbohydrate và xu hướng ăn quá nhiều. Vì sự thay đổi này trong ăn uống, SAD có thể dẫn đến tăng cân trong những tháng mùa đông.

  • Khó tập trung

SAD có thể ảnh hưởng đến sự tập trung, cũng như can thiệp vào thành tích học tập của một người và điểm số. Một học sinh có thể gặp nhiều rắc rối hơn thường lệ, học sinh sẽ phải hoàn thành bài tập về nhà nhưng cơ thể lại thiếu động lực để hoàn thành chúng, điểm số có thể giảm, và giáo viên có thể sẽ nhận xét rằng học sinh có vẻ thiếu động lực hoặc không nỗ lực trong học tập.

  • Ít thời gian tham gia hoạt động xã hội

Những người bị SAD có thể dành ít thời gian hơn với bạn bè, các hoạt động xã hội, hoặc trong các hoạt động ngoại khóa.

Những vấn đề gây ra bởi SAD, chẳng hạn như điểm thấp hơn bình thường hoặc ít năng lượng để giao tiếp với bạn bè, có thể ảnh hưởng đến lòng tự trọng và để lại cho người đó cảm giác thất vọng, cô lập và cô đơn, thậm chí họ không nhận ra nguyên nhân gây ra những thay đổi trong năng lượng, tâm trạng, và động cơ của họ.

Giống như các dạng trầm cảm khác, các triệu chứng của SAD có thể chia ra các cấp độ như nhẹ, nghiêm trọng hoặc trung bình. Ở cấp độ nhẹ, bệnh ít ảnh hưởng đến khả năng tham gia vào các hoạt động hàng ngày của một cá nhân, nhưng các triệu chứng mạnh hơn có thể gây trở ngại nhiều hơn. Đây là mô hình bệnh theo mùa, thực tế chứng minh các triệu chứng xảy ra chỉ trong vài tháng vào mùa đông (ít nhất 2 năm liên tiếp) chứ không phải trong những mùa khác, cần phân biệt SAD với các hình thức trầm cảm khác.

Ai có thể bị mắc SAD?

SAD có thể ảnh hưởng đến người lớn, thanh thiếu niên và trẻ em. Ước tính có khoảng 6 trong 100 người (6%) mắc SAD.

Số người có SAD thay đổi theo từng vùng. Một nghiên cứu của SAD ở Hoa Kỳ cho thấy tỷ lệ SAD cao gấp 7 lần ở New Hampshire so với bang Florida, điều này cho thấy những người sống xa xích đạo hơn sẽ dễ mắc SAD hơn.

Một sự thật thú vị rằng, khi những người mắc SAD đi du lịch đến các khu vực phía nam của đường xích đạo, nơi có thời gian ban ngày dài hơn trong những tháng mùa đông, họ không còn có các triệu chứng của chứng rối loạn cảm xúc theo mùa. Điều này chứng minh rằng SAD có liên quan đến sự tiếp xúc với ánh sáng.

Tuy nhiên, hầu hết mọi người không bị chứng rối loạn cảm xúc theo mùa, ngay cả khi họ sống trong những khu vực có ngày ngắn hơn đêm trong những tháng mùa đông. Các chuyên gia chưa thể lý giải hoàn toàn tại sao một số người có nhiều khả năng mắc SAD hơn những người khác. Có thể do họ nhạy cảm hơn những người khác với sự biến đổi về ánh sáng, do đó có thể dễ có những thay đổi đáng kể trong quá trình não bộ sản xuất hoocmon khi tiếp xúc với ánh sáng.

Giống như các hình thức trầm cảm khác, nữ giới có khả năng mắc SAD gấp 4 lần so với nam giới. Những người có thân nhân bị chứng trầm cảm cũng có nhiều khả năng bị di truyền. Sinh học, hóa học não, di truyền trong gia đình, môi trường, và kinh nghiệm cuộc sống cũng có thể làm cho một số cá nhân dễ mắc SAD và các hình thức trầm cảm khác.

Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục điều tra nguyên nhân dẫn đến SAD, cũng như lý giải tại sao một số người có nhiều khả năng mắc bệnh hơn những người khác.

Làm thế nào là SAD được chẩn đoán và điều trị?

Các bác sĩ và các chuyên gia về sức khỏe tâm thần sẽ chẩn đoán SAD sau một cuộc đánh giá cẩn thận. Việc khám sức khỏe định kỳ cũng rất quan trọng để đảm bảo rằng các triệu chứng chưa cần sự điều trị của đội ngũ y tế. Tuy nhiên tình trạng mệt mỏi và năng lượng thấp có thể là một dấu hiệu của một tình trạng sức khỏe khác như sự giảm hoạt động của tuyến giáp, hạ đường huyết, hoặc bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng. Các tình trạng bệnh khác có thể gây thay đổi thói quen ăn uống, thay đổi giấc ngủ, hoặc mệt mỏi quá mức.

Khi một người được chẩn đoán bị SAD, các bác sĩ có thể đề nghị họ điều trị theo một trong các phương pháp điều trị sau:

– Tăng tiếp xúc ánh sáng:

Vì các triệu chứng của SAD nguyên do là thiếu ánh sáng, và chúng có khuynh hướng tự biến mất khi ánh sáng tăng lên, việc điều trị SAD thường liên quan đến việc tiếp xúc với ánh sáng trong những tháng mùa đông. Đối với người có triệu chứng nhẹ, có thể dành nhiều thời gian hơn ở bên ngoài vào ban ngày, có thể bằng cách tập thể dục ngoài trời hoặc đi bộ hàng ngày. Ánh sáng đèn chiếu sáng đầy đủ, ánh sáng (ánh sáng ban ngày) phù hợp với đèn thường xuyên có thể giúp mang ánh sáng ban ngày vào nhà bạn trong những tháng mùa đông và có thể giúp các triệu chứng giảm nhẹ đi.

Nguồn: Sưu tầm

– Liệu pháp ánh sáng

Các triệu chứng mạnh hơn của SAD có thể được điều trị bằng liệu pháp ánh sáng (còn gọi là xạ trị). Liệu pháp ánh sáng liên quan đến việc sử dụng ánh sáng đặc biệt mô phỏng ánh sáng ban ngày. Một hộp đèn đặc biệt hoặc bảng điều khiển được đặt trên bàn hoặc bàn làm việc, và người ngồi trước ánh sáng trong một khoảng thời gian ngắn mỗi ngày (45 phút một ngày hoặc lâu hơn, thường là vào buổi sáng). Đôi khi người ta phải nhìn vào ánh sáng (ánh sáng phải được hấp thụ qua võng mạc để làm việc), nhưng không được nhìn thẳng vào nó trong thời gian dài. Các triệu chứng sẽ có xu hướng cải thiện trong vòng vài ngày trong một số trường hợp khác sẽ là một vài tuần. 

Giống như bất kỳ cách điều trị y tế nào, điều trị bằng ánh sáng chỉ nên được sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ. Những người mắc những loại rối loạn trầm cảm khác, ví dụ như da nhạy cảm với ánh sáng, hoặc các tình trạng bệnh lý về mắt có thể khiến mắt dễ bị tổn thương khi tiếp xúc với ánh sáng nên cẩn thận khi sử dụng liệu pháp này. Ánh sáng được sử dụng cho phương pháp trị liệu bằng SAD phải loại bỏ tia tử ngoại có hại. Không được sử dụng giường ngủ hoặc phòng để làm giảm các triệu chứng của SAD. Một số tác dụng phụ nhẹ của liệu pháp trị liệu này bằng đèn có thể gây ra đau đầu hoặc mỏi mắt.

– Liệu pháp tâm lý

Nói chuyện với nhà trị liệu cũng được sử dụng để điều trị những người mắc SAD. Liệu pháp này tập trung vào việc xem xét những suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực liên quan đến chứng trầm cảm và giúp giảm bớt sự cô lập hoặc cô đơn mà những người bị trầm cảm thường thấy. Sự hỗ trợ và hướng dẫn của các chuyên gia trị liệu có thể hữu ích cho người mắc SAD. Liệu pháp tâm lý cũng có thể giúp người khác tìm hiểu và hiểu tình trạng của họ cũng như học cách cần để ngăn ngừa hoặc giảm thiểu những triệu chứng bộc phát theo mùa.

-Thuốc men

Các bác sĩ sẽ kê đơn cho thanh thiếu niên mắc SAD. Thuốc chống trầm cảm giúp điều chỉnh sự cân bằng chất serotonin và các chất dẫn truyền thần kinh khác trong não ảnh hưởng đến tâm trạng và năng lượng. Các loại thuốc cần phải được kê và theo dõi bởi bác sĩ. Nếu bác sĩ của bạn đưa cho bạn đơn thuốc cho SAD khác hoặc một dạng trầm cảm khác, hãy chắc chắn rằng họ biết các loại thuốc và các biện pháp mà bạn đang dùng, bao gồm cả các loại thuốc tự mua. Vì điều này có thể gây trở ngại cho các loại thuốc có trong toa thuốc bác sĩ kê.

-Đối phó với SAD

Khi các triệu chứng của SAD lần đầu tiên phát hiện ra, nó dễ gây nhầm lẫn cả cho người mắc SAD và gia đình và bạn bè. Một số cha mẹ hoặc giáo viên có thể nghĩ rằng con cái họ đang không nhiệt tình hoặc không cố gắng hết mình. Nếu bạn nghĩ rằng bạn đang trải qua một số triệu chứng của SAD, hãy nói chuyện với cha mẹ, nhà tư vấn, người hướng dẫn hoặc người lớn đáng tin cậy khác về những gì bạn cảm thấy.

Nếu bạn đã được chẩn đoán mắc bệnh SAD, có một vài điều bạn có thể làm để giúp:

  • Làm theo lời khuyên của bác sĩ để điều trị.
  • Học tất cả những gì bạn có thể để biết về SAD và giải thích tình trạng của bạn cho người khác để họ có thể nghĩ cách cùng giải quyết.
  • Tập thể dục nhiều, đặc biệt là ở ngoài trời. Tập thể dục có thể là một biện pháp nâng cao tâm trạng.
  • Dành thời gian với bạn bè và người thân để họ hiểu những gì bạn đang phải trải qua, họ có thể giúp bạn hiểu bản thân và cảm giác.
  • Kiên nhẫn: Đừng mong đợi các triệu chứng của bạn sẽ biến mất ngay lập tức.
  • Yêu cầu giúp đỡ về các bài tập về nhà và các hoạt động, công việc khác nếu cần. Nếu bạn cảm thấy bạn không thể tập trung vào mọi thứ, hãy nhớ rằng đó chỉ là một phần biểu hiện của chứng rối loạn và mọi thứ sẽ trở nên tốt hơn. Nói chuyện với giáo viên của bạn và lập kế hoạch để thực hiện các bài tập của bạn.
  • Ăn uống điều độ: Nó có thể là việc khó khăn, nhưng tránh các loại thức ăn chứa carbohydrate và đồ ăn có đường, thay vào đó hãy tập trung vào ngũ cốc nguyên hạt, rau cải và trái cây, chúng có thể giúp bạn cảm thấy tốt hơn về lâu dài.
Nguồn: Sưu tầm
  • Thay đổi thói quen ngủ: Đi ngủ thường xuyên và đúng giờ có thể giúp bạn gặt hái những lợi ích của ánh sáng ban ngày, thứ tốt cho sức khỏe.

Trầm cảm dưới bất kỳ hình thức nào cũng đều nghiêm trọng. Nếu bạn nghĩ rằng bạn có các triệu chứng của bất kỳ loại trầm cảm nào, hãy trao đổi với ai đó để họ có thể giúp bạn điều trị.

Lược dịch: Nguyễn Ánh Linh

Nguồn: D’ Arcy Lyness, Ph D

More to explorer

Sự nhút nhát, ngượng ngùng

Sự nhút nhát là cảm giác lúng túng hoặc e ngại mà một số người thường xuyên cảm thấy khi đến gần

Khủng hoảng tuổi trung niên

Tuổi trung niên là giai đoạn giữa của cuộc đời một người, kéo dài từ khoảng 40 tuổi đến 65 tuổi. Đó